Corona-aanwijzingen voor ILT

De Inspectie Leefomgeving en Transport heeft in twee dagen twee ministeriële aanwijzingen gekregen. De coronacrisis brengt – voor zover bekend – de eerste officiële aanwijzingen aan rijksinspecties, na de inwerkingtreding van de Aanwijzingen inzake de rijksinspecties.

De aanwijzingen van 23 en 25 maart houden in dat de ILT de komende tijd enkele regels niet mag handhaven. Minister Van Veldhoven (Milieu en Wonen) “verzoekt” de ILT om tijdelijk geen handhavingsbesluiten te nemen tegen leveranciers van biociden die nodig zijn voor desinfectiemiddelen. Van minister Van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) mag de ILT niet optreden tegen luchtvaartmaatschappijen die hun passagiers bij een annulering geen alternatieve vlucht maar een voucher aanbieden.

De aanwijzingen zijn gebaseerd op de Aanwijzingen inzake de rijksinspecties. Die bepalen dat een minister een aanwijzing alleen in schriftelijke vorm kan geven. Een algemene aanwijzing moet in de Staatscourant worden geplaatst, een bijzondere dient door de minister “onverwijld” aan de Staten-Generaal te worden gezonden.

Bij de aanwijzingen zijn vragen te stellen:

Algemeen of bijzonder

Volgens de Aanwijzingen inzake de rijksinspecties zijn algemene aanwijzingen voor vatbaar voor herhaalde toepassing, terwijl een bijzondere aanwijzing betrekking heeft op een enkel, individueel geval.

“Een bijzondere aanwijzing kan onder bepaalde omstandigheden ook zien op de wijze waarop de rijksinspectie gebruik maakt van zijn bevoegdheid om handhavend op te treden naar aanleiding van een in de toezichtfase geconstateerde onrechtmatige situatie.”

De aanwijzing van Van Veldhoven over biociden worden kennelijk gezien als een bijzondere aanwijzing; deze is immers wel aan de Eerste en Tweede Kamer gestuurd, maar niet gepubliceerd in de Staatscourant.  De aanwijzing van Van Nieuwenhuizen wordt beschouwd als een algemene aanwijzing; de minister kondigt aan “de uit de aanwijzing voortkomende beleidsregel” op korte termijn in de Staatscourant wordt gepubliceerd. Hoe zijn deze verschillen te verklaren.

Europese regels

Aanwijzing dienen te blijven binnen de wettelijke kaders; ze kunnen ertoe dwingen om tijdelijk af te zien van handhaving, maar ze kunnen de wet niet opzij zetten. De nu afgegeven aanwijzingen leiden ertoe dat Europese regels in Nederland voorlopig niet worden gehandhaafd.

Van Nieuwenhuizen:

“Met de aanwijzing aan de ILT verandert de handhaving, maar veranderen de passagiersrechten op zichzelf niet. Dat kan alleen door wijziging van de Europese Verordening (EG) Nr. 261/2004. Omdat het kabinet het belangrijk vindt om juridische duidelijkheid te verschaffen, en het de luchtvaartmaatschappijen tegemoet wil komen met betrekking tot hun financiële verplichtingen op de zeer korte termijn, heeft Nederland bij de Europese Commissie aangedrongen op tijdelijke aanpassing van de verordening. Daarbij wordt de balans tussen belangen van passagiers en luchtvaartmaatschappijen scherp in de gaten gehouden.”

De handhaving van Europese regels wordt nationaal georganiseerd. Het zou interessant zijn om te weten hoe andere lidstaten hiermee omgaan. En hoe reageert de Europese Commissie op het Nederlandse verzoek?

Keuze

De aanwijzingen maken duidelijk dat de ministers een keuze hebben gemaakt: er wordt voorlopig niet gehandhaafd. Op de website meldt de ILT dat de aanwijzingen zijn ontvangen (over biociden hier en over de luchtvaart daar). In een ander geval besloot de ILT zelf tot een verandering in de handhaving (link)

De toelichting op de Aanwijzingen inzake de rijksinspecties zegt (in het kader van bijzondere aanwijzingen):

“Als een rijksinspectie de bevoegdheid heeft om maatregelen te treffen, en zij daarbij discretionaire ruimte heeft, dan is het dus aan de rijksinspectie om in individuele gevallen een keuze te maken of en welke maatregelen zij neemt. Dit betekent echter niet dat een aanwijzing van de minister in alle gevallen bij voorbaat kan worden uitgesloten. Er zijn maatregelen waarbij de maatschappelijke, beleidsmatige, financiële of politieke gevolgen zeer groot kunnen zijn. De minister is niet alleen politiek aanspreekbaar op het al dan niet treffen van de maatregel, maar ook op de mogelijk verstrekkende gevolgen daarvan.”

Het is niet duidelijk hoe de toezichthouder er zelf over denkt. Zou de ILT zonder aanwijzing wel zijn overgegaan tot het sanctioneren van biocideleveranciers en luchtvaartmaatschappijen? Heeft de ILT overwogen op eigen titel over te gaan tot het gedogen van overtredingen, onder verwijzing naar de coronacrisis? Of is de aanwijzing noodzakelijk geacht als rugdekking voor het niet-optreden?

Voorbeelden

De Aanwijzingen inzake de rijksinspecties worden binnenkort geëvalueerd. Daaruit zal ook moeten blijken hoe de Aanwijzing over de aanwijzingen heeft gefunctioneerd. En daar komt de vraag aan de orde: zijn de Corona-aanwijzingen inderdaad de eerste aanwijzingen aan rijksinspecties?

Paul van Dijk

 

Reageren? Dat kan onder dit bericht en via de mail (toezichttafel@gmail.com).

 

Categorieën:Geen categorie

6 replies

  1. “De aanwijzing van Van Veldhoven over biociden worden kennelijk gezien als een bijzondere aanwijzing … De aanwijzing van Van Nieuwenhuizen wordt beschouwd als een algemene aanwijzing… Hoe zijn deze verschillen te verklaren”? Je kunt vast een inhoudelijk verschil vinden dat kan dienen als rechtvaardiging, maar de echte verklaring is waarschijnlijk ‘twee ministeries, drie standpunten’.

    Ik vermoed dat de behoefte bij de ILT aan rugdekking inderdaad een centrale overweging is geweest (en dat de ILT dus om deze aanwijzingen heeft verzocht). De ILT heeft geen behoefte aan een tsunami aan klachten (en wellicht collectieve rechtszaken) van vliegtuigpassagiers en/of hun vertegenwoordigers, en op deze manier neemt ze die de wind uit de zeilen.

    Wat ik me afvraag is of dit een trend wordt. Deze aanwijzingen worden maatschappelijk gerechtvaardigd met een beroep op de uitzonderlijke omstandigheden, maar is nu de deur op een kier gezet om in komende jaren vaker aanwijzingen te gaan geven (is dat misschien zelfs een beoogde bijvangst, of draaf ik nu door)?

    Hopelijk wordt in de evaluatie van de aanwijzingen ook gekeken naar wat de daadwerkelijke overwegingen van de diverse betrokken zijn/waren, en niet alleen naar wat daarover in de formele stukken staat. Ben heel benieuwd!

      • Dag Jabik, dank je wel voor de aanvulling, goed om de daadwerkelijke formulering erbij te pakken, inderdaad.

        Ik ben met je eens dat deze aanwijzing vrij specifiek is, in de zin dat ie beperkt is tot een specifieke regeling en dat ie kennelijk bedoeld is voor een behoorlijk specifieke, tijdelijke situatie. Niettemin, het lijkt me niet een aanwijzing te zijn die betrekking heeft op een enkel, individueel geval (immers, elke relevante leverancier valt hier vooralsnog onder). Ik heb me niet verdiept in de wetsgeschiedenis, maar ik zou vermoeden dat je bij een enkel, individueel geval eerder moet denken aan bijvoorbeeld het verlenen/weigeren van een eenmalige/individuele vergunning (ik denk bijvoorbeeld aan het verlenen van een vergunning aan een bedrijf om een overname te doen, ook al zou dat op grond van de Mededingingswet verboden zijn).

        Dus, hoewel het vrij specifiek is, is het mij toch niet duidelijk dat deze aanwijzing kwalificeert als een bijzondere aanwijzing? Maar laat ik erbij zeggen dat ik er geen systematische juridische analyse van heb gemaakt, ik reageer nu alleen even vanuit uit de losse pols op basis van wat ik lees.

  2. Ook is boeiend dat alleen de ILT officiële aanwijzingen krijgt, en de andere inspecties niet, terwijl die op bepaalde regels ook niet meer handhaven.
    En daarnaast valt nu extra op dat de aanwijzing alleen maar van toepassing is op inspecties, en niet op markttoezichthouders.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s