Uiterst pijnlijke conclusies van de Algemene Rekenkamer over falende bestrijding van zorgfraude

De fraudebestrijding in de zorg is niet of nauwelijks doeltreffend. “Uit ons onderzoek blijkt dat de aanpak zelfs bij de sterkste signalen van fraude weinig opleverde.” Dat is de pijnlijke hoofdconclusie van de Algemene Rekenkamer na een onderzoek naar 14 casussen met sterke signalen van zorgfraude. Ronduit onthutsend is de conclusie dat de oorzaak daarvan is gelegen “in het feit dat de leden van de Taskforce Integriteit Zorgsector onvoldoende doen om vast te stellen of er fraude wordt gepleegd en als dat werd aangetoond dan leidde dat er meestal niet toe dat de fraudeur stopte of zelfs maar aanmerkelijk gehinderd werd.”

Een zorgelijk gebrek aan daadkracht; Onderzoek naar de effectiviteit van zorgfraudebestrijding
Algemene Rekenkamer
14 april 2022
74 pagina’s

Wat is zorgfraude?

Zorgfraude is een verzamelnaam voor diverse onwenselijke zaken. De overheid spreekt hiervan als iemand opzettelijk en doelbewust in strijd met de regels in de zorg handelt met het oog op eigen of andermans financieel gewin. Het kan zijn dat een zorgaanbieder meer zorg declareert dan hij daadwerkelijk levert. Ook kunnen indicaties voor de benodigde zorg met opzet zijn verhoogd, om zo meer inkomsten te genereren. Soms komt het zelfs voor dat een aanbieder helemaal geen zorg levert, terwijl er wel voor wordt betaald.

Aanpak
In dit onderzoek zijn twee vragen voorop gesteld:

  1. Hoe verloopt de bestrijding van zorgfraude?
  2. Is deze aanpak doeltreffend?

Daarbij zijn drie belangrijke aspecten van de zorg meegenomen:

  • financiering van de zorg (via verschillende zorgwetten);
  • leveringsvormen (of cliënten gebruik maken van een persoonsgebonden budget of niet);
  • verschillende toezichtregimes.

Er zijn 14 casussen met sterke signalen van zorgfraude bestudeerd waarbij gekeken is naar wat verschillende partijen hebben overwogen en gedaan om de fraude vast te stellen en aan te pakken, en of de aanpak effectief was. Daarbij is vooral gericht op landelijke organisaties die zorgfraude bestrijden. Lokale en regionale organisaties zijn meegenomen als de casussen daar aanleiding toe gaven.

Als uit het onderzoek bleek dat er problemen waren met de effectiviteit van de zorgfraudebestrijding, is onderzocht waar dat aan lag en wat de gevolgen daarvan waren. Er zijn drie soorten zorg centraal gesteld: wijkverpleging, beschermd en begeleid wonen, en jeugdzorg.

Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ)

In 2013 stelde de minister de Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ) in op basis van een convenant tussen de organisaties die, elk met hun eigen taken en bevoegdheden, gezamenlijk streven naar een effectieve bestrijding van zorgfraude. Onder voorzitterschap van VWS zetten deze organisaties de grote lijnen uit voor de bestrijding van zorgfraude.
Leden van de TIZ zijn Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), openbaar ministerie (OM), Nederlandse Arbeidsinspectie, Belastingdienst, Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ), Sociale Verzekeringsbank (SVB), Zorgverzekeraars Nederland (ZN), Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Conclusies
De AR constateert dat het doel van het kabinet om onregelmatigheden in de zorg fors te verminderen, niet gerealiseerd wordt en zeker niet op de manier waarop de handhaving nu functioneert. Hoewel dit moeilijk in cijfers is uit te drukken, wijst alles erop dat de pakkans laag is voor ondernemers die frauderen met zorggeld. In het kort de conclusies:

  • De fraudebestrijding is niet of nauwelijks doeltreffend want zelfs bij de sterkste signalen van fraude leverde de aanpak weinig op. De leden van de TIZ deden onvoldoende om fraude vast te stellen. Als fraude wel werd vastgesteld leidde dat er meestal niet toe dat de fraudeur stopte of zelfs maar aanmerkelijk gehinderd werd;
  • Er wordt veel informatie over fraude uitgewisseld maar dat verloopt niet altijd soepel en de privacybescherming belemmert een effectieve aanpak;
  • Met de verkregen informatie werd door de leden van de TIZ bijna nooit stappen tot zinvolle actie gezet. Er is geen sprake van integrale aanpak en er is geen tijdige regie om fraude te bewijzen en interventies te plegen, zoals in het convenant TIZ is afgesproken;
  • Er wordt binnen de TIZ niet goed samengewerkt. De leden werken vanuit hun eigen, beperkte rolopvatting en ze maken hun eigen afwegingen, prioriteiten of beleidskeuzes. En het is de vraag of zij elkaar daarover wel informeren;
  • Het stelsel van bekostiging en toezicht is ingewikkeld hetgeen extra eisen stelt aan de leden van de TIZ. Desondanks kunnen de TIZ-leden naar de mening van de AR meer doen dan nu gebeurt;
  • Inmiddels wordt door het ministerie van VWS op sommige punten verbetering aangebracht. Voor een ander deel houdt de minister de kwetsbaarheden bewust in stand omdat hij er ook voordelen voor de burger aan verbonden ziet, bv inzake het persoonsgebonden budget. Maar op diverse terreinen is er geen zicht op verbetering;
  • Als het Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ) een stichting wordt, hetgeen het ministerie nu in een wetsvoorstel heeft opgenomen, bestaat de kans dat de fraudebestrijding juist minder goed gaat werken.

Aanbevelingen
De AR beveelt de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de minister voor Langdurige Zorg en Sport het volgende aan:

  • Houd toezicht op de naleving van de verantwoordelijkheden en afspraken over inzet en prestaties van de organisaties die rechtstreeks onder uw ministeriële verantwoordelijkheid vallen (IGJ en NZa) of als opdrachtnemer voor u werken (Arbeidsinspectie). Stuur direct bij als afspraken niet worden nagekomen.
  • Maak sluitende afspraken met de minister van Financiën en de minister van Justitie en Veiligheid over de beschikbare inzet en de na te streven prestaties van Belastingdienst en FIOD respectievelijk het Openbaar Ministerie.
  • Zorg ervoor dat de partijen in de uitvoering expliciet afspreken wie bij sterke signalen van fraude de regie op de opvolging neemt, zodat ze sneller en waar nodig samen in actie komen om fraude aan te tonen en in te grijpen.
  • Zorg dat de partijen in de uitvoering alle mogelijkheden benutten die hen binnen de bestaande wettelijke kaders ter beschikking staan.

Zie ook:

Categorieën:Geen categorie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s