Tag Archives: aanpak

“Sparrow in de polder”

10 Apr

Nederlandse toezichthouders willen vooral problemen oplossen, dat bleek weer eens tijdens het jaarcongres van beroepsvereniging Vide. In Almere gingen donderdag toezichthouders, inspecteurs, handhavers en evaluatoren op zoek naar de “optimale mix” van interventies. Het draaide uit op “Sparrow in de polder”.

Afsluitende sessie jaarcongres Vide 2014

Jaarcongres Vide 2014

Met deze typering verwees Vide-voorzitter Ko de Ridder naar Malcolm Sparrow, de Harvard-hoogleraar die veel Nederlandse toezichthouders heeft beïnvloed met zijn mantra “Pick important problems, fix them and then tell everybody.” In Nederland leidde zijn aanpak bijvoorbeeld tot het boek “De Interventie“, over het oplossen van “hardnekkige nalevingsproblemen”.

Normmarkering

Herman Bolhaar, de hoogste baas van het Openbaar Ministerie, was naar Almere gekomen om te pleiten voor samenwerking tussen zijn “800 togadragers” en het “verfijnde” netwerk van toezicht en handhaving. Er zijn verschillen maar in beide werelden gaat het volgens hem om “normmarkering”.

De voorzitter van het college van procureurs-generaal bestrijdt het beeld van strafrecht als laatste redmiddel: van ultimum remedium naar optimum remedium. Bolhaar: “Strafrecht is geen probleemoplossend systeem, maar kan er wel een bijdrage leveren om te voorkomen dat iets nog eens gebeurt. We moeten nadenken wanneer en hoe we interventies richten.”

Klassieke muziek

Je moet niet alleen dingen doen die bewezen actief zijn, maar ook dingen uitproberen, zei burgemeester Annemarie Jorritsma. Haar voorbeelden – zoals klassieke muziek op stations – lieten ook zien dat meer toezicht niet altijd de beste oplossing is. Zo ligt er in Almere een snel fietspad, want langs het spoor, dat ook eng bleek te zijn, want buiten de bebouwde wereld. En dus loopt het spoorbaanpad in de nieuwste wijk niet meer langs de spoorbaan.

Even verderop, in het toezicht op de Oostvaardersplaatsen, is het juist de kunst om niet in te grijpen. Tijdens een van de werkbezoeken bleek dat de beheerders het liefst alle kadavers  zouden laten liggen, maar dat mensen daar nog niet aan toe zijn. De congresgangers noteerden als les: “Interveniëren is niet goed, maar het moet soms van de politiek.”

Klik hier voor het programma van het jaarcongres.

Advertenties

Reactie: Markttoezichthouders hebben missiewerk te doen

16 Okt

“ACM opereert buiten wet, kopte het Financieele Dagblad op woensdag 16 oktober. Mededingingsadvocaten zijn bang dat de Autoriteit Consument & Markt ook optreedt tegen gedrag dat niet verboden is. De kritiek toont dat markttoezichthouders nog missiewerk te doen hebben, om draagvlak te verwerven voor hun aanpak.

IMG_0818Het markttoezicht heeft in de afgelopen jaren een stevige “missiegedreven” doctrine ontwikkeld. Het besef is gegroeid dat de maatschappij niet alleen wil dat overtredingen worden bestraft, maar vooral dat problemen worden opgelost – of beter nog: voorkomen. Toezichthouders kunnen zich niet zomaar verschuilen achter het ontbreken van wettelijke bevoegdheden. Zij besteden niet alleen aandacht aan illegaal maar ook aan (ander) schadelijk gedrag. En zij maken niet alleen gebruik van wettelijke instrumenten maar gaan ook in gesprek met ondernemingen.

Het Markttoezichthoudersberaad schrijft in de “Criteria voor goed toezicht” dat toezicht

“meer omvat dan slechts de strikte toepassing van bevoegdheden bij het uitvoeren en handhaven van bepaalde wetten en regels”.

Om er in een voetnoot aan toe te voegen:

“Dit laat uiteraard onverlet dat missiegedreven toezicht wordt uitgevoerd binnen de geldende wettelijke bepalingen.”

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid pleitte onlangs voor “reflectief” toezicht:

“Een reflectieve toezichthouder signaleert en agendeert dus ook legaal, maar scha- delijk gedrag. Bovendien kan hij de aandacht vestigen op voorbeelden en good practices en zo een positief stimulerende rol vervullen.”

Kritiek

De missiegedreven doctrine heeft school gemaakt in het markttoezicht, maar is daarbuiten nog niet algemeen aanvaard. Er is kritiek aan het adres van niet alleen de ACM maar ook de AFM. Gaan de toezichthouders niet hun boekje te buiten? Zeker voor een juridische one trick pony is de situatie helder: wat niet in de wet staat, bestaat niet, of mag niet bestaan.

Er is discussie over de  legitimiteit van bijdragen aan het publieke debat, maar ook van ander optreden “buiten de wet”. Hoewel deze kritiek niet altijd begrip verraadt voor de maatschappelijke rationaliteit van toezicht, kunnen markttoezichthouders het zich niet veroorloven om hun schouders op te halen. In elk geval is het niet handig de suggestie te wekken dat de wet er niet zoveel toe doet.

Het gaat niet alleen om woorden; de zorgen in de advocatuur en in het bedrijfsleven zijn niet geheel onbegrijpelijk. Advocaat Jolling de Pree gaat in het FD in op het voorbeeld van informele kennismakingsgesprekken, waarin ook de dreiging van vervolgonderzoeken aan de orde kan komen:

“Bestuurders zitten tegenover een autoriteit die hoge boetes op kan leggen. Ook aan bestuurders zelf. Bedrijven zijn dan al snel geneigd om hun gedrag aan te passen als ze zo een langdurig onderzoek kunnen voorkomen. Maar dan is helemaal niet duidelijk of er echt sprake is van een probleem.”

Volgens de krant benadrukt ACM-voorzitter Fonteijn dat zo’n gesprek niet in een intimiderende setting plaatsvindt.

“En een bestuurder kan altijd thuisblijven.”

Empathie

Markttoezichthouders doen er verstandig aan enige empathie te tonen voor de zorgen van advocaten, bedrijven en burgers. Het is duidelijk dat tenminste een toelichting op de gekozen aanpak noodzakelijk is. En we moeten zelfs voor mogelijk houden dat de praktijk hier en daar aanpassing behoeft.

Een toezichthouder heeft meer legitieme mogelijkheden dan een legalist in de wet kan vinden. Toch zijn er ook grenzen aan de inzet van instrumenten.  Ronald Gerritse, de onlangs overleden AFM-voorzitter,  waarschuwde in een speech voor detournement de pouvoir:

“Een toezichthouder kan verder gaan dan handhaving van de wet alleen, als schadelijk gedrag daar aanleiding toe geeft en onder de voorwaarde dat hij zijn gezag of zijn bevoegdheden niet misbruikt. En hij kan terug naar de wetgever als de wet te weinig mogelijkheden biedt om schadelijk gedrag daadwerkelijk te beperken.”

Markttoezichthouders kunnen de legitimiteit van hun optreden versterken door hierover het gesprek aan te gaan. Over de algemene doctrine die zij hebben gekozen, maar ook over casuïstiek waarin zij deze aanpak toepassen. Als een markttoezichthouder een probleem wil aanpakken zonder (al) een overtreding te vermoeden, is een extra investering nodig om draagvlak voor het optreden te verwerven. Ook kunnen autoriteiten duidelijk(er) maken wat de (rechts)positie is van bedrijven en burgers, bijvoorbeeld in “informele” gesprekken.

Markttoezichthouders hebben veel geïnvesteerd in het ontwikkelen van een aanpak, meer dan in het verwerven van draagvlak voor deze werkwijze. De kritiek van advocaten, hoe gemakzuchtig soms ook, is een signaal dat er ruimte is voor verbetering. Het markttoezicht heeft nog missiewerk te doen.

Paul van Dijk

Paul van Dijk is adviseur op het gebied van regulering, toezicht en communicatie. Hij was eerder werkzaam bij NMa en AFM.

Discussie

Aan de ToezichtTafel bieden we ruimte voor discussie over toezicht, ook over de aanpak van (markt)toezicht. Hoe kijkt u aan tegen de aanpak van markttoezichthouders? Wat denkt u van de kritiek van de mededingingsadvocaten? Hoe zou het markttoezicht hierop moeten reageren?


%d bloggers liken dit: