Rapport-Van Aartsen is schokkend, aan de slag ermee!

Op woensdag 24 november discussieerden, in een opmaat naar vijf bestuurlijke regiobijeenkomsten, vertegenwoordigers van het ministerie van I&W, provincies, gemeenten en de omgevingsdiensten online over de implementatie van de aanbevelingen van de commissie-Van Aartsen. Rob Velders maakte een verslag van dit landelijk startschot.

Staatssecretaris: rapport van Van Aartsen is schokkend

Demissionair Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Steven van Weyenberg

De bijeenkomst begon met een videoboodschap van demissionair staatssecretaris Steven van Weyenberg. Hij noemde het rapport schokkend. Gecombineerd ook met de constatering van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) dat er jaarlijks voor 5,5 miljard euro milieuschade ontstaat. Hij beschouwde het rapport niet als kritiek op alle mensen die er werken. Maar duidelijk is wel dat het stelsel beter moet. 

De demissionair staatssecretaris onderstreepte het belang van meer onafhankelijke omgevingsdiensten, robuust en samenwerkend. Hij deed een oproep aan politiek en bestuurders om het beter te doen. Er moet sneller en steviger opgetreden worden tegen misstanden. Zelf zal hij begin december komen met een actieplan waarin al een richting wordt aangekondigd alsmede een opdracht aan een nieuw kabinet. 

Van Weyenberg wil het gesprek aangaan met alle betrokkenen in vijf bestuurlijke bijeenkomsten. “We moeten er samen de schouders onder zetten.”

Directeur-generaal: alle aanbevelingen moeten worden uitgevoerd

Roald Lapperre zei zelden een zo indringend advies, met zulke stevige conclusies, te hebben gezien. Volgens de directeur-generaal Milieu en Internationaal zijn alle aanbevelingen belangrijk, hoewel verschillend van aard. Alle tien moeten ze in alle scherpte en volledigheid worden opgepakt. Combineer je “Van Aartsen” met het recente milieucriminaliteitsbeeld, rapporten van de Algemene Rekenkamer en het ILT-rapport over milieuschade, dan is er sprake van urgentie. 

Lapperre vindt het terecht dat er naar het Rijk wordt gekeken. “Wij moeten scherp maken waar wij aan denken en wat onze rol is.” Goed eigenaarschap is belangrijk en het Rijk moet de stelselverantwoordelijkheid – die eigenlijk tot nu toe slechts fictief heeft bestaan – goed gaan invullen.” De regiobijeenkomsten zullen worden gebruikt om te luisteren wat de anderen vinden.

De directeur-generaal deed ook een oproep aan de alle partijen om niet alleen de aanbevelingen te steunen die betrekking hebben op anderen, terwijl het ineens “genuanceerd” ligt als het om aanbevelingen aan het eigen adres gaat. “We kunnen niet meer op onze handen blijven zitten. Polderen is een groot goed, maar harde, scherpe keuzes zijn echt nodig.” De uitdaging is om de samenwerking te combineren met een zekere zakelijkheid. Elkaar aanspreken als er een keer iets niet goed gaat. “We moeten niet bij elkaar op schoot zitten.”

Omgevingsdienst: geen cherry picking maar wel pijnlijke beslissingen durven nemen

Pieter-Jan van Zanten, directeur OD IJsselland en voorzitter van OD NL, memoreerde dat er genoeg rapporten liggen die de noodzaak tot het uitvoeren van de aanbevelingen onderschrijven. Het milieu vraagt daar ook om. De omgevingsdiensten zijn er ook klaar voor. “We bestaan 10 jaar en we kunnen inmiddels echt wel wat.” Ook OD NL steunt de OD’s in de professionaliseringsslag

Volgens Van Zanten zijn de OD’s goed bezig, maar ligt er ook nog een flinke opgave. Ze hebben in reactie op de commissie-Van Aartsen een impulsprogramma (pdf) aan de staatssecretaris aangeboden. Concreet en met acties daarbij. Er moet niet aan cherry picking worden gedaan worden, maar de aanbevelingen moeten met verstand, vaart en urgentie worden opgevolgd. Van Zanten ziet hierin een kans om het stelsel te verbeteren. “Maar politiek en bestuur zullen soms pijnlijke beslissingen moeten nemen om geen actiepunten te laten liggen.”

Van Zanten noemde het een probleem dat omgevingsdiensten niet meer kunnen waarmaken wat de samenleving ervan verwacht. “Dat zal ook nooit helemaal lukken, maar meer slagkracht en transparantie is nodig, net als harmonisatie in het VTH-stelsel.” 

Hij benadrukte dat provincies en gemeenten eigenaren zijn van de OD’s. Ook dat zal besproken moeten worden, want het eigenaarschap stelt ook eisen. Een van de belangrijke punten uit de reactie van de OD’s op het rapport is de noodzaak tot verbetering van datakwaliteit, bij alle partijen. Van Zanten benadrukte het risico van te lage ambities, omdat het geld te weinig is. Of juist te hoge ambities ten opzichte van het beschikbare budget. In beide gevallen gaat realisatie van de ambities niet lukken; zowel het Rijk als andere partijen moeten dus voldoende geld daarvoor vrijmaken.

Van Zanten signaleerde nog een andere trend. “We zijn opgericht voor drie zaken: vergunningverlening, toezicht en handhaving. Maar er zijn in de tussentijd een hoop zaken bijgekomen: de Omgevingswet en nieuwe thema’s zoals klimaat, energie, stikstof, zeer zorgwekkende stoffen (ZZS), ondermijning en milieucriminaliteit.” 

Tot slot riep Van Zanten alle partijen op om te werken aan onderling vertrouwen, en niet opereren vanuit loopgraven. “Onafhankelijkheid en nabijheid is bijvoorbeeld een thema dat heel gevoelig ligt. Dat moet op tafel komen. Het raakt ook de structuur en daar moet iets mee gedaan worden.”

Wethouder: complexe uitdaging die samen met Rijk moet worden opgepakt

Thijs Kuipers, wethouder Duurzaamheid, Jeugd, Handhaving en Financiën bij gemeente Horst aan de Maas, schaart zich achter de wens van de demissionair staatssecretaris om te komen tot een mooier, beter en schoner Nederland. Hij benadrukte diverse malen dat de partijen dat samen moeten doen, ook al vond hij dat een open deur. 

De conclusies worden in gemeenteland herkend. “En we lopen er ook niet voor weg”, aldus de wethouder, die ook benadrukte dat er veel goed gaat”. 

Het rapport is naar zijn mening een beetje dubbel ontvangen. Wat in eerste instantie schuurde was vooral de toon die de commissie gebruikte. Kuipers gebruikte de beeldspraak van de drie ouders van het VTH-stelsel: gemeenten, provincies en Rijk. Het Rijk heeft eigenlijk zijn rol niet gespeeld noch alimentatie betaald. 

Roald Lapperre reageerde meteen door te stellen de uitgestoken hand te willen aannemen en de rol van de derde ouder op te pakken. Maar hij koestert daarbij wel de hoop en de veronderstelling dat men dan ook accepteert dat het Rijk er iets van mag vinden.

Kuipers gaf aan weinig te voelen voor structuuraanpassingen. Voor implementatie van de aanbevelingen is zijns inziens langdurige inzet nodig. En het moet allemaal samen, integraal en meerjarig. Daarbij moet ook aandacht zijn voor de andere betrokken partijen, zoals het Openbaar Ministerie. 

De arbeidsmarktsituatie is een probleem dat niet zomaar is op te lossen. “De complexiteit zal dus taai zijn”. Kuipers adviseert het ministerie om goed te luisteren bij de komende bijeenkomsten en in gezamenlijkheid een aanpak te ontwikkelen. En dus niet top-down vanuit het Rijk.

Gedeputeerde: positief over rapport maar geen toezicht vanuit Rijk

Dick van der Velde, gedeputeerde Provincie Zeeland, gaf aan dat het rapport van Van Aartsen in de provincies in positiviteit is ontvangen. Het stelsel is inderdaad aan verbetering toe. Sommige maatregelen kunnen één-op-één worden overgenomen. 

Van der Velde ondersteunde de uitspraken van de wethouder. Zo is er dringend geld vanuit het Rijk nodig. Het ontbreekt veel gemeenten en diverse provincies gewoonweg aan voldoende financiële middelen. Daarom is hij blij met de belofte van een actieve rol van het Rijk en van de gezamenlijkheid. 

Van der Velde had wel duidelijke bedenkingen bij de aanbeveling dat het Rijk actiever toezicht moet houden op de uitvoering door de OD’s. Dat zou wat hem betreft moeten worden aangepast. 

Aan de slag en realiseren die handel!

Roald Lapperre besloot het webinar: 

“We moeten niet dezelfde fouten maken zoals bij de aanbevelingen van de commissie-Mans door er maar enkele (deels) op te pakken. De wil is er en de zorg lijkt te worden gedeeld, dus het is zaak om de regiobijeenkomsten positief en energiek aan te vliegen. De samenleving wil en verwacht van ons dat we er werk van maken. Aan de slag en realiseren die handel!”

Rob Velders

Categorieën:Geen categorie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s